نظری بر فیلم سنگسار ثریا

فیلم سنگسار ثریا ، فیلمی است که به جای اینکه بیانگر و مستند یک سنگسار دل خراش در گذشته باشد بیشتر راوی یک سنگسار ممتد بر روی ایران و ایرانی ، در پیش چشمان مخاطبان بخصوص مخاطبان خارجی خویش است.  داستان فیلم ، گویا در باره­ی سنگسار واقعی زنی به نام ثریا منوچهری در یکی از روستاهای ایران است . در جستجوی اینترنتی ، همانطور که در اخر فیلم اشاره می کند ، تنها عکسی که از این زن در دسترس است ، عکس یک ده سالگی وی است . با این شناخت به فیلم می پردازیم . ورود یک خبرنگار فرانسوی ، به روستایی به نام کوهپایه ، این کوهپایه در کجای ایران واقع شده است و نماینده کدام فرهنگ ایرانی است ؟! معلوم نیست ، فقط در زیر نویس لاتین می خوانیم " کوهپایه ، ایران " ، لذااولین احساس یک مخاطب ، بخصوص مخاطب خارجی ، اطلاق این روستا به جامعه روستایی ایرانی است . خبرنگار خارجی با زنی روستایی به نام زهرا آشنا می شود و زهرا حکایت سنگسار خواهر زاده خود را به نام ثریا را برایش تعریف کند . نکات جالب و گاه مسخره­ای که در این فیلم وجود دارد ، نحوه­ی انعکاس واقعیت هایمان در نزد بیگانگان است . وقتی می شنوم این فیلم در اکران­های عمومی در سینماهای آمریکا و اروپا نشان داده شده است . پیش خود می گویم:

-وای! واقعا یک زلزله ٩ ریشتری نمی توانست اینقدر به جامعه ایرانی آسیب بزند که این فیلم زد ! ....

بعد حق می دهم وقتی یک خارجی برای اولین بار ایران می آید ، احساس عدم امنیت کند و تا مدت ها از وهم خود گیج بماند ! و متاسفم که می بینم عوامل اصلی سازنده­ی این فیلم ، برخلاف فیلم­های ضد ایرانی بخاطر دخترم هرگز- و 300-   ایرانی هستند !

اما نکات :

١-      اولین چیزی جالبی که در فیلم وجود دارد ، تسلط زهرا ، خاله­ی ثریا به زبان انگلیسی است که نوعی آشنایی زدایی می کند . برای ما ایرانی تسلط یک زن روستایی به انگلیسی ، در یک روستای دورافتاده عجیب و غریب به نظر می رسد !

٢-      بحث جامعه شناختی جامعه روستایی

الف-  جامعه پدر سالار یا مرد سالار روستایی البته چنین جوی در روستاها بوده و وجود دارد ، اگرچه این جو به علت ارتباطات گسترده تر با جوامع شهری رو به تضعیف است . ولی این روابط پدر سالاری در جوامع روستایی فرهنگ سازی شده است . شناختی که من از جوامع روستایی دارم زیرا من دوستان و بستگان روستایی زیاد دارم و ضمن آنکه به مقتضای کارم روستاهای زیادی رفته ام -  این است که روابط پدر و دختر روابط عاطفی است ! ممکن است تعدادی از روستاها باشند که این طوری باشند  ولی اطلاق آن به عام یعنی روستاهای ایرانی کار تبلیغاتی بدی حساب می شود . مثل این است که ما بشنویم مثل فلان پدر آمریکایی دخترش سال ها در زیر زمین خانه حبس کند ، بعد بگوییم همه آمریکایی ها وحشی هستند . البته این شیوه نادرست تبلیغاتی هم در رسانه های دولتی ایران زیاد استفاده می شود . چیزی که ما در این فیلم در باره روابط دختر با پدرش در دو نمای رابطه فریدون با دو دخترش و رابطه پدر ثریا با دخترش می بینم ، بیش از آنکه نماینده نظام مردسالار روستایی سال ١٣۶۵ باشد بیشتر نماینده دوره عرب جاهلیت است ! پدری که به راحتی از دو دخترش چشم می پوشد و پدری که بدون آنکه حرف­های دخترش را گوش کند ، طرفش سنگ پرت می کند !

ب- زنان روستایی بعد از مرگ زن هاشم ، به خانه اش هجوم می برند تا وسایل متعلق به وی را غارت کنند ولی ثریا مانع این موضوع می شود! من نمی دانم شما از جامعه روستایی چقدر شناخت دارید ولی روستاییانی که من می شناسم در این زمینه ها ، بسیار امین تر و پاک تر از جامعه شهری هستند !

ج-شرکت دسته جمعی روستائیان در جمع سنگسار ثریا ، و سنگ انداختن پدر و فرزندان ثریا به سوی او ، که عاطفه خانوادگی جامعه روستایی ایرانی را در حد بسیار زیادی ضعیف نشان می دهد !

د-جنبه مذهبی خانواده روستایی ، ما می بینیم که وقتی زن هاشم می میرد ، زهرا از ملاقات هاشم با زن فوت کرده اش جلوگیری نمود . اگرچه از نظر شرعی این مسئله وجود دارد ولی بخاطر عواطف روستائیان ، عدم رعایت این رسم خیلی عادی است و اینکه حافظ شرع ، خانم زهرای روشنفکر شده است جالب است و بیرون کشیدن یک عادت جا نیافتاده است و جنبه تبلیغی دارد !

٣-      بحث قضایی ، که اصلا مغلطه عجیب و غریب است ! البته بحث رعایت عدالت و عدم رعایت عالت و بحث سئوال از عمل شنیع سنگسار ، بحث دیگری است ولی خود نحوه اجرای حکم ، سئوال برانگیز است . زیرا اولا اینکه دادگاهی برای صدور حکم ثریا تشکیل نمی شود ، غیر از یک ورق و یک حکم سریع یک ساعته بدون تعقیب قانونی مجرم ، ثانیا  در حکم زنا ، مرد زانی نیز باید مجازات شود و حد بر وی جاری شود ، در حالیکه اصلا کسی حرف از مجازات هاشم نمی زند انگار او کاملا بی گناه است !!  ثالثا خود اجرای حکم ، بی حجاب کردن ثریا ، و نحوه ی اجرای سنگسار ! من نمی دانم آقای نورسته براساس چه مستنداتی ، نحوه سنگسار را اینگونه نشان داده است ! رابعا در اسلام از دیدگاه قضایی ، این شیوه رسیدگی اشتباه است که البته نمی توان براین ایراد دانست و می شود فرض کرد قوه قضائیه عدالت را در این حکم پایمال کرده است !

۴-      نحوه فرار خبرنگار خارجی انگار حاشیه روستا ، مرز ایران و ترکیه است که خبرنگار خارجی با سوار شدن در ماشین در یک جاده آسفالته ، در سال 1365 ، با فرار از دست علی و ملای ده ، توانست پیام سنگسار ناعادلانه ثریا را پخش کند ! البه شاید خبرنگار خارجی ،  با تحویل نوار به یک پاسگاه ، خواسته است ظلم ملای ده را رو کند !!!!

۵-      فیلم به نحو جالبی حساب ملا و علی را از دیگر جامعه ملایان و پاسداران جدا می کند ! زیرا در فیلم نشان می دهد مانند فیلم مارمولک ملا ده دارای سابقه کیفری است و علی تقید مذهبی ندارد ! این دو جامعه می توانند ادعا کنند که این دو نفر دو شخصیت قلابی هستند که خودشان را جای آن ها جا زده اند ، لذا آنچه توی گود می ماند ، جامعه روستایی با تمام ضعف های برشمرده است !

۶-      فیلم از نظر فنی ، خوشبختانه فیلم کاملا ضعیفی است ، همین ضعف فیلم ، باعث می شود از ماندگاری فیلم کاسته شود ، اگرچه نفس خود سنگسار را در ذهن به خاطر دل خراش بودن آن باقی می گذارد ! حضور کارناوال بازیگران بیش از آنکه نمایش دهنده ی یک خلاقیت باشد میزان شتابزدگی و آشفتگی آقای نورسته است . داستان فیلم نیز خوب پرداخت نشده است ، جدایی ثریا از علی و نیز جریان اعتراف گیری از هاشم ، پرداخت و حوصله خوبی در آن صرف نشده بود ولی بازیگران ایرانی بد نبوده اند که کاش آن ها نیز بد بازی می کردند تا فیلم کاملا ضعیف می شد !

/ 101 نظر / 324 بازدید
نمایش نظرات قبلی
سحر

من فیلم رو ندیدم و نمیدونم نویسنده اهل چه مرام و مسلکیه ولی نقد متینی نوشتی البته به نظرم شاید بشه یعضی جاها به نقد خودت هم گیر داد، ولی چیزی که خیلی به نظر من مهم تره اینه که "روش" نقد کردنت منصفانه و بدون پیش داوری بوده تبریک میگم آدمایی مثل شما کم پیدا میشن وقت نداشتم همه کامنتها رو بخونم ولی تصورم اینه که معمولا آدمهایی که میخان طرف حق رو بگیرن، از 6 جهت بد و بیراه میشنون آیا فرضیه مورد نظرم در مورد شما درسته؟

احمد رضا

ببین عزیزم من یه وطن پرستم اما اگه یه ذره سرتو بلند کنی میبینی که زیادم دور از واقعت نیست مشکلات تو این فیلم یه واقعیته حالا هرچی میخوای از فیلم ایراد بگیر باید فکر اصلاح باشیم نه فرار از واقعیت قسمت "اما نکات" همش چرته تحلیلت از قسمت 5 که اشتباس اگه خوستی بهم ایمیل بده تا بیشتر بحث کنیم متشکرم

احمد

بدبختيم ما اين چه فيلم مضحكيه خيلي ضعيف بود

نريمان

فيلم بسيار فيلم خوبى است و واقعيات ايران را بسيار خوب نشان داده است و درباره ى انگليسى صحبت كردن زهرا خانم بايد بگم كه نبايد بدون مدرك قضاوت كرد زهرا خانم در فيلم زن روشن فكر و دانايى هست و شايد واقعا اين زبان را به خوبى بلد بوده با تشكر

منا

متاسفم که تو کشوری زندگی می کنم که هرچیزی که نفع و سود مردا توشه به نام اسلام به خورد ما میدن ! مردا هر کاری که بخوان میکنن نوبت زنها که میرسه هزار جور حکم صادر میکنن ! به قول سیمین دانشور مملکتی که زنها باید پوشش خودشونو با میزان ایمان مردها تنظیم کنن ! خسته شدیم از این همه استبداد و زورگویی ! از این همه اجبار ... . من به عنوان یه دختر از وضعیت زنها و دخترها راضی نیستم و خیلی از احکام که مربوط به زنان میشه برام مضحکه و غیرقابل هضم ! خیلی دلم پره و واقعا خسته شدم ! هیچ کس واسه حرفای ما تره خورد نمی کنه ... . گوش اگر گوش تو و ناله اگر ناله ی ماست انچه البته به جایی نرسد فریاد است ....

بهاره

این فیلم همین که نشان داد چه ها بر سر زنان ایرانی ست چه شهری و چه روستایی بس است لطفا" مغلطه نفرمایید

ناشناس

ادمین عزیز فیلم درست ساخته نشده مثلا میگید فلانی میتونست انگلیسی صحبت کنه. اصل داستان هم نادرسته؟! هیچ بعید نیست که این اتفاق و امثالش هنوزم داره میفته شاید سنگسار نباشه اما کمی ازون هم نباشه.

تکاور

من به این فیلم ایمان ندارم ولی هنوز درمناطقی ازکشوربدترازسنگسارهم برسرزنان میاورنددربلوچستان کرمان مشهد لرستان اهواز خلاصه جاهای که قبیله ای هستنددورازچشم قانون حق زنان رابطورفجیع ضایع می کنندوهمه اینها هم ازیک جا نشعت می گیرد آنهم نیروی قضایی وانتظامی بومی منطقه است باید دراین مناطق نه قضات نه قوای انتظامی بومی نباشد

ََA

تحلیل هات در قسمت «اما نکات» بسیار بسیار بسیار چرت بود در ضمن فرزانه خانوم شما خفه شو!

نادر نظامی

من در یک برآورد تقریبی درباره فیلم از دوستانی که با الفاظ و الحان معمول خودشان نظر داده اند، 37 درصد را مخالف نقد و 63 درصد را موافق نقد ارزیابی کردم. رای نداده یا بینابین ها در ارزیابی نیاورده ام. با تشکر از همه دوستان