نظری بر کتاب باغ همسابه دونوسو
ساعت ٩:٢۱ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٤ مهر ۱۳٩٦  

نام کتاب: باغ همسایه

عنوان لاتین:The Garden Next Door

 

            نویسنده : خوسه دونوسو

مترجم: عبدالله کوثری

ناشر: انتشارات نگاه چاپ دوم، زمستان 1394

تیراژ: 1100نسخه

موضوع: خولیو مندس نویسنده متوسط شیلیایی که شاهد کودتای پینوشه بوده و چند روزی هم طعم زندان را کشیده است، خود را به اسپانیا می رساند تا رمانی را که او را مشهور کند، در آنجا بنویسد، اما شرایط بد تبعید و اختلافات با خانواده و بیگانگی وی با محیط و مریضی مادر و وجود منتقدی سخت گیر، او را از تحقق این امر دور می کند و در این آشفتگی یگانه لذت او پنجره اتاق دوستش است که رو به باغی باز می شود و صحنه دیدن دختری زیبا دل او را می رباید....

کتاب باغ همسایه، کتابی است که بیانگر کنتراست زندگی آدمهای سیاسی و روشنفکر رانده شده از شهر و دیار خود به هر علت در مواجه با دنیای دیگر است. شاید بهترین کسانی که می توانند با این رمان ارتباط خوبی برقرار کنند و احساسات نویسنده داستان را درک و لمس نمایند، آدمهایی هستند که در دیاری دیگر و دور از وطن به سر می برند. در جایی که به آنها تعلق ندارد و احساس غریبی می کنند. آنچه در این مواجه شکل می گیرد. یک جور دلزدگی، افسردگی و تغییر ماهیت درونی و ضربه زدن به تعلقات وطنی و فرهنگی است. فضای داستان متعلق به دوره ایی است که حکومتهای دیکتاتوری نظامیان با کودتا و اقتدار حاکمیت خود را در آمریکای جنوبی اعمال می نمایند و این باعث می شود، که خیل مهاجران از جمله  سیاسیون و روشنفکران آمریکای لاتین به سوی اسپانیا کشوری که مهد زبان اسپانیولی است، مهاجرت و فرار نمایند. نماد اصلی این مهاجران در رمان باغ همسایه، خولیو به عنوان یک نویسنده و راوی رمان است که همراه همسرش گلوریا که ناخشنود از شرایط پیش آمده بعد از کودتای پینوشه در شیلی به اسپانیا پناه آورده اند. ولی در این کشور، آنچه در بعد دیگری در زندگی این دو رخ می دهد، تفاوت زندگی و شرایط دوری از وطن است. در این سرای، نسل دوم که پاتریک پسر خولیو و بیژو دوست پاتریک نماد آن هستند، با شرایط دیگری از خانواده های خود و فرهنگی که به نسل قبل از آن تعلق دارد، فاصله می گیرند و اختلافات خود را بروز می دهند.

در اثر اختلافات فرهنگی، راندگان و پناه جویان و مهاجران وارد وادی خوشگذرانی ها و عیاشی ها و ولنگاری ها می گردند. هدف آنها از این گرایش این است که غربت دوری خود را به نوعی تحمل کنند. روش دومی که این مهاجران به آن روبرو می شوند، این است که شرایط جدید، ناخواسته انها را وارد وادی تغییر هویت و ضعیف شدن ریشه های سنتی اشان می کند و این به خودی خود مشکلات روحی و روانی برآنها تحمیل می نماید. سومین مشکل این مهاجران این است که نسل بعد آنها، بخاطر جایی که در آن رشد و اختلاف جدی که با والدین خود پیدا می کنند، تعارض های فرهنگی و اخلاق خود را نشان می دهند. خوسه دونوسو بخاطر اینکه خود چنین شرایطی را در جریان مهاجرت از شیلی به آمریکا و اسپانیا تجربه کرده است، احساس خوبی از این تغییرات به تصویر می کشد و لذا رمان عاطفی زیبایی را می آفریند و مخاطب خود را درگیر این مشکلات احساسی می نماید. آنچه در این میان فراموش نمی شود، شرایط سیاسی حاکم در اسپانیا است که در آن دیکتاتوری فرانکو کماکان سایه های قدرت خود را در اسپانیا در قالب باغبان و دربان باغ پانچو دوست صمیمی و مهربان خولیو مندس را نشان می دهد.

 باغ همسایه یک نماد تراژدیک از اختلاف فرهنگی ناشی از مهاجرت است. خانه پانچو به عنوان دوستی که با انگیزه های سیاسی خولیو و همسرش فاصله دارد، مامن آنها می شود. پنجره های این خانه رو به باغی باز می شود، که کنتس اتریشی سخت برای راوی رمان-خولیو- دلفریب و جذاب به نظر می رسد. خولیو از یک سو با گلوریا و کلی خاطره از سرزمینش شیلی رو در روی باغی قرار می گیرد که منظره دنیایی دیگر دارد. خولیو مندس از سویی درگیر اتفاقات آن سوی شیلی است. مادرش در احتضار به سر می برد و هر لحظه احتمال مرگش می رود. وقتی مادر می میمرد، سباستیان تقاضای فروش خانه پدری در خیابان رم شیلی را می کند ولی خولیو این کار به خاطر وابستگی های عمیقش قبول نمی کند ولی او از سویی دلبسته باغی است که در ان دختر دلفریبش، با مرد سبزه و سیه موی رابطه دارد. نویسنده در کنار این نگاه که سخت عمیق و ترحم برانگیز جلوه می کند، نگاهی هم به شرایط نگارش رمان خولیو دارد که توسط منتقدی سخت گیر و  معروف به نام نوریا منکلوس مورد فشار و آزار قرار می گیرد و سد بزرگی محسوب می شود. حضور نوریا به اعتقاد من برای این است که رمان با جلوه و گریزی که در بخش نهایی خود پیدا می کند، همآهنگ شود. یک جورهایی که خوسه دونوسو در پی نقد دوران شکوفایی و تحلیل خود از یک اثر با شکوه با ادبیات نوریا در کنار اتفاقات رمان است.

اوج اضمحلال و آشفتگی زندگی خولیو مندس با آزارهایی که بیژو می رساند و نیز مقاومتی که در قبال فروش خانه پدری در شیلی نشان می دهد، در بیماری گلوریا بروز می کند که بخش فراز دراماتیک رمان را به همراه دارد. ولی نکته جالبی که در این رمان وجود دارد، جلوه های مهربانانه و عاشقانه مردم آمریکای لاتین است که علیرغم مشکلاتی که در زندگی آنها بروز می کند، عمیق وریشه دار خود را نشان می دهد. با وجود تمام مشکلاتی که در اثر مهاجرت در یک کشور دیگر در خانواده خولیو مندس و همسرش وجود دارد، ولی ریشه های محبت میان انها جدی است و چنان می شود که خولیو برای رضایت همسرش و به عشق وی و خشنودیش دست به دزدی تابلویی از دوستش پانچو می زند، تا او را به مراکش برای سفر و نیز دیدن گالری پسرشان پاتریک ببرد ولی اخلاق حضورش را  در عذاب وجدان و اضطراب خولیو خود را نشان می دهد. نکته جالب سفر به مراکش این است که گلوریا و خولیو که سخت از تعارضات درونی خود رنج می برند، بدنبال گم شدن و نجات در ماهیت دیگری هستند. مثلا گلوریا حسرت داشتن نقاب را می خورد و خولیو دوست دارد در قالب گدای مراکشی در بیاید. این راه های غیر معقول نجات، نماینده شدت اضمحلال و اضطراب های درونی و از خودبیگانگی است. آنچه در پس خود بیگانگی کمین کرده، بی اخلاقی، بی قیدی و حتی جرم است. بیژو و کتی هر کدام به نوعی روشهای غلبه بر خودبیگانگی را نشان می دهند. بیژو نماینده نسل دوم است و کتی نماینده، مهاجرانی است که ولنگاری را سرلوحه زندگی خود کرده اند. آنچه در آدمهای رمان مورد حمله قرار می گیرد، حفظ یکپارچگی شخصیت و حفظ محکم اصالت است. ولی به هرحال خوسه دونوسو نگاهی کاملا مایوسانه را به این مشکل ندارد و بخش نهایی داستان، به نوعی وجود نگرش مثبت را به جریان تراژیک رمان از خود نشان می دهد. بخش نهایی رمان، علاوه بر نگاهی نقدانه به دنیای نویسندگی دارد، یک جور عادت زدایی و اصل غافلگیری خواننده رمان را در پی دارد، تا خوسه دونوسو شگرد منحصر بفرد خود را در پای این رمان امضا کرده باشد.

 در یک جمع بندی رمان احساسات و اشارات ذیل را به مخاطب منتقل می کند:

-شرایط تبعید و تغییر هویت

-اختلاف فرهنگی و دلفریبی از حضور فرهنگ بیگانه

-سرگشتگی و ولنگاری مهاجران و تبعیدیها

-اختلاف و فاصله نسل جدید از فرهنگ سنتی

-حضور ریشه های دیکتاتوری فرانکو در اسپانیا

-مقاومت و وجود ریشه های سنتی مهاجران در سرزمین بیگانه

-عشق و صمیمت و وجدان در مواجه با اختلاف خانوادگی

-انگیزه و سایه های فرار هویتی

-تحلیل ادبی در کنار تراژدی داستان

  از ظاهر ترجمه آقای عبدالله کوثری بر می آید، که متن رمان نسبتا سنگین است ولی ترجمه خیلی خوبی از رمان صورت گرفته است، که تسلط مترجم را نشان می دهد. 

 


کلمات کلیدی: